Ja, die naam past ons veel beter: tekstspecialist. Wij doen namelijk niet blindelings wat de opdrachtgever van ons vraagt:

Opdrachtgever: “Schrijf voor mij 5000 woorden over mijn bedrijf voor de homepage van mijn website.”

Tekstschrijver: “Uhm…dat lijkt me niet zo’n goed idee. Uw doelgroep wil waarschijnlijk liever lezen wat u hem of haar te bieden hebt, in zo kort mogelijke bewoordingen…”

Goed, dit is wellicht een ietwat extreem en ongenuanceerd voorbeeld, maar dit is wel waar het om gaat. De opdrachtgever houdt namelijk niet altijd rekening met zijn klant/doelgroep wanneer hij bedenkt wat hij wil communiceren.

Tekstschrijvers denken per definitie vanuit de doelgroep: wat wil die lezen, wanneer/waar wil die dat lezen, hoe wil die dat lezen? Op basis daarvan adviseren wij onze opdrachtgever.

Daarnaast is de tekstschrijver natuurlijk ook tekstspecialist op het gebied van spelling en grammatica. Daarom behoren tekstcorrectie en –redactie óók tot ons dienstenpakket.

Kortom: tekstschrijvers doen en kunnen zó veel meer dan alleen schrijven. En dus zal ik mij voortaan zo voorstellen:

Arjan Jonker, tekstspecialist.

Wat wil uw doelgroep? Hopen tekst doorlezen voordat zij weten wat u hen kunt bieden? Natuurlijk niet. Zij willen zo snel mogelijk weten wat u voor hen kunt betekenen, welk probleem u voor hen oplost of in welke behoefte u voorziet. Daarom: een gelaagde tekst.

Een gelaagde tekst maakt dat de lezer snel kan zien wat de boodschap van de tekst is, of hij verder wil lezen en wát hij dan verder wil lezen.

Voorbeeld
Een ondernemer biedt 5 diensten. Dan moet de lezer in één oogopslag zien wat dat voor diensten zijn, en wat hij daaraan heeft, in niet meer dan 2-3 regels. Zo kan hij snel zien of er een dienst is waar hij behoefte aan heeft. Dit is de eerste laag.

Heeft hij een dienst gekozen, moet hij snel zien waar hij meer informatie over de dienst kan krijgen. Omdat hij nu geïnteresseerd is, is hij ook bereid meer erover te lezen, maar ook weer niet té veel. Dit is de tweede laag.

Vervolgens wil hij actie ondernemen: iets kopen of een afspraak maken. Dat moet overal vindbaar zijn; een telefoonnummer, e-mailadres, webshop, winkeladres, etc. En het liefst direct prijsinformatie; iedereen wil zo snel mogelijk weten wat iets kost. Dit is de derde laag.

Er kunnen nog meer lagen zijn. Informatie kan nóg verder uitgediept worden. Deelonderwerpen, bijvoorbeeld. Maar met al die informatie moet de doelgroep niet direct opgescheept worden. Doseren, dus!

Medium
Een website is natuurlijk het medium bij uitstek als het gaat om gelaagde teksten; nog steeds zijn er bedrijven die hun complete folder op de homepagina van hun website dumpen. Niet doen. Geen bezoeker die het leest!
Maar ook bijvoorbeeld folders moeten gelaagd opgebouwd worden. Eigenlijk alle zakelijke teksten voor elk willekeurig medium.

Beste Arjan,

Het kippenvel staat op m’n lijf. Wat heb je er een mooi stukje van gemaakt, precies zoals ik stiekem had gehoopt.

Dankjewel, je hebt er iets heel moois van gemaakt.

Een heel mooi compliment van een vrouw die ik dit jaar interviewde. Zij had haar kinderen vrijwillig uit huis laten plaatsen, wat voor een moeder natuurlijk ontzettend moeilijk is.

Als interviewer is het mijn taak respectvol en oprecht naar haar te luisteren, de goede vragen te stellen. Als tekstschrijver is het mijn taak haar verhaal zo veel mogelijk recht te doen én te beantwoorden aan de vraag van mijn opdrachtgever.

Bovenstaande reactie bewijst dat ik daar goed in ben (mijn opdrachtgever was ook nog eens tevreden!). Het was ook zeker niet de eerste keer dat ik een dergelijke reactie kreeg. En, ook heel belangrijk: ik vind interviews ontzettend leuk om te doen. Niet alleen heftige verhalen zoals deze, maar ook over interessante onderwerpen voor bijvoorbeeld vakbladen.

Ja: als ik één genre moet noemen waar ik als tekstschrijver goed in ben, is dat het interview.

Pottedorrie! Pottedikkemme! Verdummelletjes! Potjandriebubbeltjes! Verdurrie! Chips! Om er maar een paar te noemen! Je hoort deze, en varianten ervan, veel wanneer je zelf een kleintje hebt. En zelf gebruik ik ze ook, inderdaad.

Toch gek: zelf vinden we vloeken heel normaal, we zijn het er desalniettemin allemaal over eens dat je kinderen met hun tere zieltjes niet mag leren schelden, terwijl we ze ondertussen gemaskeerde vloeken met de paplepel ingieten.

Nee, ik ben niet tegen vloeken, zoals de Bond. Zoals een goede maaltijd erin gaat, gaat een goede vloek eruit: op het juiste moment en in de juiste mate. En dat een vloek heilzaam kan zijn, is allang bewezen: iemand die zijn teen stoot en een paar lekker grove vloeken spuwt verzacht zijn pijn daadwerkelijk en meer dan iemand die zijn vloeken binnenhoudt. De welbekende slogan ‘Een vloek mist ieder doel’ is daarmee ontkracht.
Aan de andere kant denk ik dat iemand die de hele dag om het minste of geringste vloekt afgestompt raakt en het effect teniet doet. Bovendien kan ik me best wel ergeren aan mensen die dat doen. Zo zal ik ook nooit in de trein vloeken, en zeker niet een vloek met een duidelijke relatie met een godsdienst. Dat vind ik gewoon goed fatsoen; je kunt iemand er onbedoeld mee kwetsen.

Maar babyvloekjes, ja, die zijn toch eigenlijk gewoon heel leuk en schattig? En toch zeer geschikt om kinderen mee op te laten groeien tot ze klaar zijn voor het ‘echte’ werk? Want die volwassen vloeken, die leren ze vanzelf wel, op school. Als je babyvloekjes bekijkt, zie je dat de meeste duidelijk zijn afgeleid van volwassen vloeken; laten we zeggen hun vader- of moedervloek.

Laten we een lijst aanleggen met deze vloeken voor de kleintjes. Jullie kennen er ongetwijfeld ook wel een paar. Ik begin ‘m vast, zetten jullie ‘m door. Mag ook op twitter onder hashtag #babyvloekjes!

- Pottedorrie!
- Pottedikkemme!
- Pottejandoossies!
- Verdummelle(tjes)!
- Potjandriedubbeltjes!
- Verdurrie!
- Chips!

PS: je mag er ook zelf een verzinnen!

Taalpuristen. Zij vinden heel snel dat bepaald taalgebruik ‘goed’ of ‘fout’ is; groter dan, en nóóit groter als. Zij hebben en natuurlijk niet hun hebben.

Tja.

Er bestaat een gat tussen taalfanatiekelingen en taalgebruikers. Dat is niet iets van de laatste jaren, maar iets van alle tijden. De discussie over groter dan/als is al zó oud, dat zelfs sommige taalpuristen vinden dat de regels de praktijk moeten volgen en beide varianten goedgekeurd moeten worden.

Geen officiële grammatica
In het laatste nummer van Onze Taal wordt uitgelegd dat er wel een officiële spelling is van het Nederlands (het beruchte Groene Boekje), maar geen officiële grammatica. Zelfs de encyclopedische ANS (Algemene Nederlandse Spraakkunst) beschrijft ‘slechts’ de grammaticale conventies in onze taal, maar is in geen opzicht een autoriteit.

Als voorbeeld terug naar verloren zijn/hebben. Op Taaladvies.net staat de volgende uitleg:

Beide vervoegingen komen voor, maar kunnen niet in alle gevallen door elkaar worden gebruikt. Als de nadruk ligt op de gebeurtenis van het ‘verliezen’ (‘kwijtraken’), heeft de vervoeging met hebben de voorkeur. Alleen als het resultaat van de handeling (‘kwijt zijn’) wordt benadrukt, is ook de vervoeging met zijn mogelijk, al is die niet voor alle taalgebruikers aanvaardbaar en komt ze meer in gesproken dan in geschreven taal voor.

Nergens staat dat iets niet mag. Heel bewust wordt steeds gesproken over voorkeur en aanvaardbaar. Met andere woorden: hier wordt een conventie beschreven. Verandert de conventie, dan verandert het advies.

Conventies
En waardoor verandert de conventie? Door de manier waarop wij taal gebruiken, en met ‘wij’ bedoel ik elke Nederlander. En waarom groter als dan nog steeds niet als conventie is geaccepteerd, terwijl uit onderzoek blijkt dat beide varianten even vaak worden gebruikt? Tja, dat ligt waarschijnlijk aan de macht van een beperkt aantal taalfanatici, helaas…

Daarom sluit ik graag af met:

Power to the people!

Schoolmeesters herkenden waarschijnlijk een ‘delict’ dat ik in mijn tweede zin van dit stukje pleegde: ik begon een zin met ‘en’.

Op school leer je dat ‘en’ een nevenschikkend voegwoord is dat gelijkwaardige zinsdelen met elkaar verbindt. Nieuwe zinnen kunnen daarom zogenaamd nooit met ‘en’ beginnen en ook een komma is onnodig.

Prima, maar in mijn beroepspraktijk houd ik me daar, bewust dus, niet aan. Dat hoort bij mijn stijl. Ik gebruik het om ritme mee aan te brengen in mijn alinea’s.

Volgens de schoolse regels had ik eigenlijk moeten schrijven: Op school leer je bepaalde taal- en spellingsregels en dat is nodig, vind ik.

Of: Op school leer je bepaalde taal- en spellingsregels. Dat is nodig, vind ik.

In het eerste geval mis ik de adempauze. Zeker bij een webtekst moet je passen op de lengte van je zinnen. In het tweede geval mis ik de soepele overgang.

Mooie stijl? Lelijke stijl? Kun je over discussiëren. Maar hoe dan ook vind ik dat het ‘mag’. Net als prozaïsten en dichters hebben tekstschrijvers dit recht. Mits de tekstschrijver er maar een stilistische motivatie – en dus rechtvaardiging – voor heeft.

Tijdens mijn studie volgde ik eens een college recensieschrijven. Per eindopdracht mochten we respectievelijk 350, 450, 550 en 700 woorden gebruiken. De docent vroeg na de eerste opdrachten of er studenten waren die moeite hadden om het aantal woorden te halen. Ongeveer tien staken hun vinger op… Mijn mond viel open van verbazing, want ik had bij elke opdracht gezweet om mijn recensies terug te schrijven naar het toegestane aantal woorden.

Kill your darlings
Zo is het ook met veel van mijn opdrachten als professioneel tekstschrijver. Niet bij webteksten of folderteksten; dan ben ik me juist extra bewust van de noodzaak zo kort en bondig mogelijk te zijn. Dan vraag ik juist de opdrachtgever in enkele woorden te vertellen wat zij bieden en waarom.
Terugschrijven overkomt me voornamelijk bij interviews. Zo veel mooie verhalen die verteld worden, terwijl je er slechts een deel van kan gebruiken in de ruimte die je is gegeven. Niet voor niets wordt dit ook wel ‘kill your darlings’ genoemd.

Betere tekstschrijver
De noodzaak tot terugschrijven maakt me niet alleen een goede, maar ook een steeds betere tekstschrijver: constant op zoek naar een scherpere formulering, naar een weg om meer te zeggen in steeds minder woorden. En steeds scherper voor de geest halen wat de doelgroep écht wil lezen, wat zij écht belangrijk vinden.

Wat dat betreft is mijn weblog een heerlijke ruimte om vrij te vliegen van woord naar woord zonder dat er een tellertje meeloopt in mijn hoofd. Ik hoef er hier alleen maar op te letten dat mijn stukjes niet te lang worden.

Want: juist tekstschrijvers weten goed het onderscheid te maken tussen verschillende tekstsoorten. Foldertekst, webtekst, persbericht, interview…elke tekstsoort heeft zijn eigen specificaties, eigen eisen.

Afhankelijk van de doelgroep en het doel van de tekst is een tekstsoort meer of minder geschikt. Wie of wat is de doelgroep? Wat moet er bereikt worden met de tekst? Moet de tekst informeren, overtuigen? Wat wil de doelgroep weten? Het zijn maar een paar vragen die tekstschrijvers stellen wanneer we een opdracht aannemen.

De tekst verschilt dus, elke opdracht weer.

Maar wat wél hetzelfde blijft, is de procedure. Elke keer weer, afhankelijk van doelgroep, doel en opdrachtgever bepalen wat en hoe er geschreven moet worden. Het is één van de dingen die ons werk uitdagend en afwisselend maken!

Oekedoeketjoeketjooooooeeeeeeee! Ahbuttebutteboobooboo! Adu? Adu? Adududu? Aaaaahbaaaabaaaabaaaaapapapapa!

Zomaar wat zinnen die ik de afgelopen maanden hoorde, uitgesproken door de allerkleinsten, maar daarnaast door vele personen van elke leeftijdscategorie en van verschillende nationaliteiten. Het is ongelofelijk en prachtig om te zien hoe de meest gereserveerde volwassene binnen enkele momenten zó vertederd raakt, dat hij zijn waardigheid prijsgeeft om uitgebreid met een baby in gesprek te gaan.

Abloe! Abloe? Abloeioeioei! Bloevuzzevuzzevuzzesusse! Iiiiiiiiiiiieeeeeeeeeeeeeeee!!!!!

Babybrabbel blijkt ook een universele taal. Met mijn dochtertje Eline ben ik op bezoek geweest bij onder andere Irakezen en Somaliërs, en hoewel het misschien nét een ander dialect is, is de taal overduidelijk hetzelfde.

Och, snozzie.

Bovenstaande zin is van mijzelf. We liepen in de stad, Eline in de kinderwagen, en uit vermoeidheid moest ze een beetje huilen. Mijn natuurlijke papa-reactie: ‘Och, snozzie.’ Ik dacht: ‘Och, snozzie? Waar komt dat nou weer vandaan?’ Heel eenvoudig: ik sprak babybrabbel.

Akketakkemakkepakke! Ochjaaaaaaaaasokkemokkemokke! Affozze! Affozze! Slopsopsop? Happie?

Ik ben natuurlijk niet de eerste die de schoonheid van babybrabbel opvalt. Ook Youp van ’t Hek, bijvoorbeeld, weet de taal te waarderen. Hij zei het heel mooi in één van zijn columns: ‘(…) een onschuldig kind dat onverstaanbaar vrolijk brabbelt en daardoor zo verschrikkelijk de waarheid spreekt.’

Is dit te veel bewieroken van mijn beroep? Van mijzelf? Misschien, maar misschien wel terecht. Het belang van een goede tekst in een folder, op een website, in een nieuwsbrief, brochure, rapport, etc. wordt nogal eens onderschat. Ons beroep wordt nogal eens onderschat. Dus mogen we af en toe best zeggen hoe goed wij tekstschrijvers zijn, toch?

Belabberde teksten
Vooral websites bevatten vaak belabberde teksten. Saaie teksten, te lange teksten, teksten met spelfouten, teksten met stijlfouten, teksten met clichés. Hoeveel bedrijven en personen op internet bijvoorbeeld wel niet beweren ‘kwaliteit’ of ‘service’ of iets dergelijks ‘hoog in het vaandel’ te hebben staan. Gaap! 10 tegen 1 dat die tekst niet door een tekstschrijver is geschreven. Die kreet is nietszeggend. Daarmee onderscheid je je van niets of niemand.

Zelfs wanneer iemand spelling en grammatica feilloos beheerst en de stijlregels goed toepast (wie-wat-waar-wanneer-waarom in de lead, een goede kernzin aan het begin van een alinea, etc.), wil dat niet zeggen dat de tekst goed leesbaar is, de doelgroep aanspreekt en het beoogde doel bereikt. Elk tekstgenre heeft eigen, specifieke eisen.

En daarnaast komt er stijl bij kijken.

Meerwaarde
Elke tekstschrijver is uniek vanwege zijn of haar stijl. Die maakt dat onze teksten voor de opdrachtgever meerwaarde krijgen. Professionaliteit uitstralen. Die maakt dat onze teksten ritme hebben, lezen ‘als een trein’ (oeps, toch zelf een cliché gebruikt…). Zonder stijl is een tekst droog, taai, saai.

Het is de stijl die een tekst kleur geeft.

En tekstschrijvers hebben stijl!